Laaggeletterdheid: bestaat dat nog?
Op de werkvloer
Leestijd: 5 minuten

Laaggeletterdheid: bestaat dat nog?

Kleine miscommunicaties, wie herkent het niet? In gesprekken maar vooral in geschreven taal komt dit dagelijks voor. Zelfs met emoji moet je nog uitkijken dat je niet verkeerd begrepen wordt. Als jij, die de Nederlandse taal goed beheerst, hier al tegenaan loopt, hoe is dat dan als je moeite hebt met geschreven taal?

Veel mensen hebben moeite met de Nederlandse taal. Meer dan je zou denken. In Nederland hebben in totaal 2,5 miljoen mensen moeite met lezen, schrijven en communiceren in het Nederlands. 1,3 miljoen hiervan zijn mensen tussen de 16 en 65 jaar. Dat staat gelijk aan zeker 1 op de 9 Nederlanders in deze leeftijdscategorie. Het gaat hierbij niet alleen om mensen met een migrantenachtergrond. Het zijn ook niet alleen laagopgeleiden, maar ook hoger opgeleiden. Een grote kans dus dat er in jouw omgeving laaggeletterden zijn.

Lees ook: Driessen Foundation en Stichting Lezen & Schrijven

Laaggeletterdheid wordt vaak doorgegeven van generatie op generatie. Denk aan ouders die geen verhaaltjes kunnen voorlezen en niet goed kunnen ondersteunen bij het maken van huiswerk. Dat heeft vaak gevolgen voor de leesvaardigheid van de kinderen. 

Groeiende groep jongeren laaggeletterd 

Onder de 16 jaar neemt laaggeletterdheid dan ook behoorlijk toe. De leesvaardigheid van met name 15-jarige scholieren daalt al jaren. In 2017 was nog 18% van Nederlandse 15-jarigen niet in staat een brief van de gemeente te lezen of om ondertiteling van een film te volgen. In 2020 is dit een kwart, blijkt uit onderzoek van de onderwijsinspectie. Deze groep is ook niet in staat om de hoofdgedachte uit een tekst te halen. 

De leesproblemen lijken op bijna alle niveaus in het onderwijs te spelen. Leesplezier neemt ook op bijna alle niveaus af. Ongeveer 60% van de leerlingen leest alleen als het moet en 40% vindt lezen zelfs tijdverspilling. Het niveau van leesvaardigheid en het leesplezier hollen achteruit ondanks dat in de lessen veel aandacht uitgaat naar begrijpend lezen. Op basisscholen zie je lesprogramma’s om in te grijpen en ook voor de taalontwikkeling van peuters zie je steeds meer aandacht maar voor jongeren die laaggeletterd zijn is die aandacht minder. 

Omdat het rapport van de onderwijsinspectie samenvalt met de coronacrisis, is dit niet hét moment om actie te ondernemen. Leraren hebben hun handen nu echt vol. Gesprekken hierover zullen volgen wanneer de situatie weer wat normaler is, geeft de onderwijsinspectie aan. 

Is laaggeletterdheid gevaarlijk?

Onvoldoende beheersing van taal kan voor gevaarlijke situaties zorgen. Zo is ooit bij een chemisch bedrijf een medewerker in een pijp gekropen om te kijken of zijn laswerk goed was. Deze pijp was echter gevuld met formeergas (Argon) en dus zuurstofarm. De man kwam te overlijden. Had hij de veiligheidsinstructies goed gelezen/kunnen lezen, dan had dit waarschijnlijk voorkomen kunnen worden. Een extreem geval misschien, maar het zet je toch aan het denken.

In bijna alle gevallen heeft een onvoldoende taalbeheersing negatieve gevolgen. Mensen met een lage taalvaardigheid hebben vaker moeite met het invullen van formulieren of dossiers, versturen van e-mails en het lezen van veiligheidsinstructies. Laaggeletterdheid heeft effect op geldzaken, gezondheid, gezin en werk.

Hoe herken je laaggeletterdheid?

Laaggeletterden kunnen hun probleem vaak goed verbergen. In de loop der tijd trainen ze zichzelf als het ware tot “Houdini’s”. Toch zijn er een aantal signalen. Denk hierbij aan afspraken vergeten, formulieren mee naar huis nemen in plaats van ze ter plekke invullen, niet of erg traag lezen van documenten, ogen niet bewegen over de tekst. Maar ook krom Nederlands spreken en een beperkte woordenschat hebben.

Vaak proberen laaggeletterden weg te komen door uitspraken te gebruiken als “Dat formulier vul ik straks wel in.”, “Ik ben mijn bril vergeten.”, “Ik houd niet van lezen, ik kijk liever televisie.”, “Werken met een computer is niets voor mij.” of “Ik dacht dat de afspraak morgen was.”

Jij kunt helpen

Wanneer je enkele signalen bij iemand herkent, kun je die persoon helpen. Dit kun je doen door bijvoorbeeld door te vragen. Er zijn wel een paar punten waar je in zo’n gesprek rekening mee moet houden. Denk aan het op het gemak stellen van de betreffende persoon en het normaliseren van het probleem.

Ook is het van belang om te informeren over oplossingen. Help bijvoorbeeld bij het aanmelden van een cursus. De stap om naar een cursus te gaan is voor veel mensen erg groot, omdat ze zich schamen voor hun probleem. Een bekende kan deze drempel verlagen. Maak laaggeletterdheid dus bespreekbaar en help bij het voorkomen van problemen.

Als iemand beter leert lezen en schrijven gaat er een wereld voor hem/haar open. Etiketten van producten kunnen worden gelezen, de bijsluiter van een recept kan worden begrepen en (klein)kinderen kunnen worden voorgelezen. Deze mensen zijn nu niet meer afhankelijk van anderen wat hen meer zelfvertrouwen geeft en minder stress oplevert.

Nederland zet in op taal

Het ministerie van SZW heeft in dit kader in 2015 het Taalakkoord in het leven geroepen. Binnen het Taalakkoord verbeteren werkgevers de taalvaardigheid van hun medewerkers. Zo’n 150 werkgevers en branches hebben zich inmiddels aangesloten bij het Taalakkoord, Driessen is hier een van.

Een van onze 5 werkbeloften is te investeren in de ontwikkeling van onze (flexibele) medewerkers. En beloftes zijn er om na te komen. Door het aanbieden van verschillende e-learnings, (online) workshops en trainingen investeren wij in de taalontwikkeling van onze (flexibele) medewerkers. 

Een andere belofte uit de 5 is dat wij kijken naar wie jij bent en wat jij kunt. Laaggeletterdheid hoeft dus helemaal geen drempel te zijn. Bel ons gerust eens op om te bespreken wat er mogelijk is op het gebied van werk. Wie #Jaikwil zegt tegen Driessen, krijgt de belofte dat wij alles op alles zetten om een betekenisvolle baan te vinden en je een carrière lang werkgelukkig te maken. Beloofd!

Bron: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Stichting lezen en schrijven, Onderwijsinspectie

Miranda de Ruijter
Miranda de Ruijter
Auteur en eindredacteur Samen Slim. Daarnaast werkzaam als intercedent HR-services bij Driessen.
Meer over Miranda

Delen op Facebook Tweet

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *